Eci Literatuurprijs #2 : ‘Goldberg’ , Bert Natter

Bas Lesage, de hoofdpersoon in Bert Natters’ roman ‘Goldberg’, gaat na het verlies van zijn zus in Dresden op zoek naar de levensgeschiedenis van Johan Gottlieb Goldberg, een leerling van J.S. Bach. Bas is tegelijkertijd Sebastian Savage; het pseudoniem waaronder hij een boekje over Bach publiceerde fungeert ook als alter ego. Het thema identiteit – wie ben je, wie ben je geweest, wie had je kunnen zijn, wie wil je zijn? -speelt in alle lagen van de roman eerste viool. Het verhaal ontrolt zich als een kluwen van herinnering, historie, feit en fictie. 

Groots mislukken
Thomas de Veen noemde het boek in NRC ‘de meest Hermansiaanse roman die er in tijden verschenen is’. Die kwalificatie komt niet uit de lucht vallen, want Natter verwijst in een interview in Vrij Nederland van december 2015 naar Hermans, als hij spreekt over zijn hoofdpersoon: ‘Hij zit natuurlijk in een vergelijkbaar proces als Alfred Issendorf in Hermans’ Nooit meer slapen: hij probeert een belangrijke ontdekking op wetenschappelijk terrein te doen, maar alle bewijsstukken worden hem uit handen geslagen.’
Persoonlijk falen komt ruim aan de orde. Zo verzucht Bas: ‘Ik bedenk nu dat mijn leven vooral bepaald is door wat ik niet kan.’ Dat maakt van Bas overigens ook niet de meest aimabele protagonist. Sterker nog, honderden bladzijden lang heb je de indruk met een ijdel, opgeblazen en laf manspersoon te maken te hebben. Pas als de mislukking grootse vormen aanneemt, wordt het boek interessant.
Die grootsheid zit in het tweede deel van het boek, als Bas meespeelt in scènes uit Goldbergs leven. Die scènes zijn de meest levendige, curieuze en interessante van het boek- immers Natter baseert zich voor een deel op feiten, maar weeft vooral een ingenieus trompe l’oeil van fictie. En hij overtuigt daarmee, de Goldbergverhalen  zijn verrassend, wekken de indruk van historische authenticiteit en zijn goed geschreven.
Na de zoektocht komt één en ander in het leven van de protagonist weer min of meer op zijn pootjes terecht, het gaat misschien wel beter dan ooit tevoren, er zijn weer reële perspectieven. Van ‘Savage’ (ofwel ‘de wilde’; de man met wilde fantasie, de man die een rol speelt waar hij geen controle over heeft) kan Bas weer ‘Lesage’ (‘de wijze’) worden.

Groots?
Maar toch… het boek telt 629 bladzijden. Er zijn vele vuistdikke boeken waar je na lezing echt afscheid van moet nemen, waarvan je nog tijden nadien zelfs al bij een vluchtige blik op de boekrug in je kast, rouwige oprispingen krijgt omdat het uit is, en nooit meer niet-gelezen kan zijn. Zo’n boek is dit niet.
Vooral de eerste helft van het boek is ontmoedigend, het kabbelt en sukkelt maar door. Met lange tanden heb ik mij door deze verhaalprakjes heen gewerkt. Onwillekeurig herinnerde ik me de manuscripten die mannelijke collegastudenten mij, tijdens de studie Nederlands en Literatuurwetenschap halverwege de jaren negentig, lieten lezen. Dat waren zonder uitzondering zouteloze verhalen waarin mannen flauwe grappen maakten en vrouwen vooral vlakke objecten waren. Ook Natters vrouwen – Sky, Nena en mevrouw Loveday – zijn slaapverwekkende stereotypen, nauwelijks meer dan attributen.
Het tweede deel is echt veel beter, en vanwege de interesse, het mededogen en de humor waarmee verteller Bas uit de doeken doet wat Goldberg overkomt, wordt ook Bas zelf een veel gelaagder en sympathieker personage. Maar dat leidt er nog niet toe dat het boek wordt dichtgeslagen met een zucht van teleurstelling omdat het uit is – een zucht van opluchting komt meer in de buurt.
‘Goldberg’ is te dik, het is een onevenwichtig boek. Het is bij vlagen saai en clichématig- had het niet veel korter en dwingender gekund? En ligt dat aan de auteur, of wilde uitgever Thomas Rap het te snel publiceren (what’s in a name)? Ja, dat is streng- maar van een boek dat op de shortlist van de ECI Literatuurprijs staat mag je meer verwachten.

Eén gedachte over “Eci Literatuurprijs #2 : ‘Goldberg’ , Bert Natter”

  1. De voorzitter van de vakjury Louise Fresco zegt van het boek: ”je leest het in één adem uit”
    Ja, dan blijkt toch dat ik iets belangrijk mis, want ik oordeel heel anders.
    Recensie op:
    Goldberg van Bert Natter
    Het taalgebruik van Natter is zeer populair. Reeds op de eerste pagina staan uitdrukkingen die meer aan pubertaal doet denken, Voorbeelden “een sjekkie” , “een muggenscheet”.
    Ook op bladzijde 91 “En dan…laat staan Bach”
    Blz 164 “eentje” in plaats “een” .
    Het geheel lijkt zo meer op vakantielectuur dan op serieuze literatuur.
    Onwaarschijnlijk is dat iemand kan afstuderen bij een doctorandus, zie op bladzijde 12 en ook hier “schuimbekkend van geestdrift zou opspringen om mij te omhelzen terwijl hij me feliciteerde met mijn briljante geschrift”. En dat 600 bladzijden, oervervelend!.
    Het is ook een “ik” roman. Met de woorden Ik… en Mijn… begint nagenoeg elke alinea. Zijn materiaal dat veel muziekkennis verraadt, moet toch wel iets beters te maken zijn.
    20161012

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *